De eendenvijver

Zodra je besloten hebt dat je graag zelf eenden wilt gaan houden in de vijver in je tuin, is het belangrijk om je goed te laten informeren hoe je deze kunt omtoveren tot een ware eendenvijver. Het is geweldig als je reeds een vijver hebt en die beschikbaar wilt maken voor de eenden die je van plan bent aan te schaffen, echter voldoet niet elke vijver gelijk aan de eisen en verwachtingen. En je wilt natuurlijk wel het beste voor je nieuwe eendenvrienden. Gelijktijdig moet het onderhoud voor jou wel te behappen blijven.

Gelukkig is er veel informatie beschikbaar, wat je als leidraad kunt nemen om voor je eenden een prachtig paradijsje te maken. Moeilijk hoeft het ook niet te zijn, al zijn er wel de nodige aandachtspunten. We zetten hier een aantal zaken op een rijtje, zodat je weet wat je kunt verwachten en hierop gedegen kunt inspringen. Een goede voorbereiding zorgt voor een prettige en goede uitkomst voor zowel jezelf als je eenden. We informeren je over het onderhoud van de vijver, wat de gevolgen van de seizoenen zijn op het gebruik van de vijver; evenals de verschillende typen vijvers waaruit je kunt kiezen.

Omvang

De diepte van de eendenvijver hangt af van het type eenden dat je wilt gaan houden. Voor grotere eendensoorten heb je uiteraard al snel een grotere omvang nodig, dan voor kleinere. Echter als je voor eenden kiest die graag duiken, zal de diepte eveneens belangrijk zijn om aan de behoefte van deze soort te voldoen. Bepaalde duik- en zee-eenden hebben een vijver van minimaal 60 cm diep nodig. Als je een andere watervogel, zwanen bijvoorbeeld, wilt houden daarentegen, moet je vijver toch zeker een diepte van minimaal 80 cm hebben. Voor de doorsnee eend (of gans) kun je vaak al ver komen met een vijver van minimaal 35 cm diep.

Het is dus belangrijk je vooraf goed af te vragen wat het type vogel van je keuze nodig heeft, alvorens je een vijver gaat maken of aanschaffen. Zo kun je er zeker van zijn dat je precies de juiste omgeving kunt creëren voor je eenden, waarin ze met plezier kunnen ronddobberen en op zoek kunnen gaan naar eten. Het houden van eenden wordt zo een ongekend plezier en verblijdend avontuur. Ook is het belangrijk te weten hoeveel vogels in de vijver zullen gaan wonen. Op een minimum omvang van 2m2 vijver kun je al een paartje eenden houden, zolang er ook een stuk gras om heen ligt van ongeveer 5m2 . Als je van plan bent om duikeenden, of zee-eenden te gaan houden, heb je een vijver van minimaal 3 x 3 meter nodig met een diepte van minimaal 60 cm. Voor ganzen heb je echter al genoeg aan een vijver van ongeveer 5 m2. De ruimte op land moet dan wel weer flink zijn. Voor gedomesticeerde eenden heb je echter weer een minder groot wateroppervlak nodig. Dan voldoet een vijvertje van 1,5 x 1,5 m. Ook de diepte is niet zo belangrijk. Zolang ze kunnen badderen, zijn deze eenden tevreden. Laat je goed informeren naar de behoeften van het type eend dat je wilt gaan houden, bij het kiezen van de afmetingen van de eendenvijver.

De eendenvijver aanleggen:

Vijverfolie

Er zijn verschillende soorten manieren om een vijver te maken. Dit kan van beton, kant en klare vijvers of met vijverfolie. Ook hierin zijn verschillende types verkrijgbaar. Zo heb je PVC folie, EPDM folie of 3D vijver folie. PVC folie is goed betaalbaar maar hardt na enkele jaren uit, wat het erg kwetsbaar maakt voor harde voorwerpen zoals stenen, wortels maar ook de nagels van de eenden. EPDM of 3D folie blijft flexibel en kan soms wel meerdere male uitrekken waardoor het mooi plooit en veel beter bestand is tegen scherpe voorwerpen.
Uiteraard hebben nagels en stenen geen effect op beton. Boomwortels kunnen echter na veel jaren uiteindelijk wel door beton heen groeien.

Pompen

Met een pomp zorg je voor beweging in het water. Dit is een absolute aanrader! Het is niet verplicht natuurlijk, maar alleen beweging maakt het water al een stuk frisser. Door de beweging ontstaat er meer zuurstof in het water waardoor bacteriën vuilresten als afgevallen bladeren, voer en uitwerpselen makkelijker kunnen afbreken. Je kunt de pomp aansluiten op een spuitfiguur, je kunt er een waterval mee maken of je kunt het water gewoon rondpompen voor beweging. Doordat het water in beweging blijft, lijkt het levendiger en voorkomt het geurvorming.

Filters

Een nog betere combinatie is een pomp met een filter. Een pomp wordt gebruikt om het water rond te pompen en een filter om vuil uit het water te halen (te filteren). Er zijn verschillende manieren van filteren. Zo kan je kiezen voor een gesloten systeem of een open systeem (ook wel bioloog genoemd). Je kunt het filtersysteem zo uitgebreid maken als je wilt. Het mooiste bij een eendenvijver is een plantenfilter. Dit is een apart deel van de vijver waar het water naar toe wordt gepompt. De wortels van de planten zuiveren het water op afvalstoffen zoals fosfaat en nitraat, welke door de ontlasting van de eenden in het water terecht komen. Dit is namelijk voeding voor de planten en zo maak je de cirkel mooi rond. Hier is echter wel ruimte voor nodig en dit is niet bij iedereen mogelijk. Houd het blog in de gaten voor meer over filters.

De eendenvijver door de seizoenen heen

Een pomp is niet alleen gunstig en nodig voor het schoonhouden van het water in de eendenvijver. Het is bovendien zeer effectief tijdens de wintermaanden. Stilstaand water loopt een grotere kans om dicht te vriezen. Dit wil je uiteraard voorkomen, omdat de eenden gewoon hun voedsel willen blijven zoeken onder water. Ook wil je voorkomen dat de eenden met hun pootjes vast komen te zitten in of aan het bevroren water. Door een pomp te gebruiken, blijft het water in beweging, wat ervoor zal zorgen dat het minder snel zal bevriezen.
Ook zomers is het nuttig om een pomp te gebruiken, om zo voldoende beweging in het water te creëren. In de zomer veroorzaakt stilstaand, verontreinigd water botulisme in het water. Dit is een bacteriële vergiftiging waaraan eenden kunnen overlijden. Door het water in beweging te houden en te verkoelen, neemt de kans op botulisme af en zal het water gezonder blijven voor de eenden. Wanneer het water alsnog niet helemaal helder blijft, kun je een baaltje vijverstro in het water laten zakken, waarmee je algen bestrijdt.

Afvoer vuil – drainage

Doordat eenden intensief gebruik maken van de vijver, ontstaat er ook veel vuilophoping. Eenden wassen zich in het water, drinken eruit, zoeken naar voedsel in het water, maar doen bovendien hun ontlasting in hetzelfde water. Met name dit laatste kan leiden tot vertroebeld water. Het is dan ook belangrijk dat het water regelmatig wordt gecontroleerd en zo nodig wordt verschoond. Het wordt aangeraden om eens per jaar de vijver grondig te reinigen; het liefst in het najaar of in de lente. Verwijder alle afgestorven plantendelen en ingewaaide bladeren uit de vijver, zodat deze niet op de bodem kunnen gaan rotten. Zo voorkom je o.a. verzuring van de bodem. Ook blijft het water hierdoor schoon en fris (ruiken).
Er bestaan overigens ook kant-en-klare eendenvijvers, waarbij het water elke dag voor een gedeelte automatisch wordt ververst. Dit is wel zo gemakkelijk. Vaak zit er bovendien nog een afvoer in de bodem die kan worden aangesloten op het riool. Zo kan het vuile water als vanzelf weglopen, zonder dat je het er zelf hoeft uit te scheppen. Ook het vuil wat op de bodem van de vijver is komen te liggen, kan zo gemakkelijk worden verwijderd. Zorg ook voor voldoende zuurstofplanten; deze zorgen voor gezond en helder water.

Onderhoud

Er is niets zo belangrijk als onderhoud om een eendenvijver gezond, fris en helder te houden. Voor de aanblik is dit al doorslaggevend, maar bovenal zal het de gezondheid van de eenden ten goede komen. Hoe helderder en zuiverder het water is waar ze in rondzwemmen, drinken en zich in wassen, des te glanzender en sterker wordt hun verendek. Met een schepnet kun je elke dag bladeren verwijderen, evenals loszittend slib wat zich aan de bodem wil gaan binden.
Om de bacteriële huishouding, die juist in de naderende winter weer van belang is, niet aan te tasten, is het belangrijk bij een (na)jaarlijkse reiniging van de vijver niet al het water weg te pompen. Gelijkmatige verversing en reiniging van de vijverbodem is effectiever en leidt tot betere resultaten.

Om de planten in de vijver te onderhouden, is het verstandig zoveel mogelijk dode plantendelen uit het water te verwijderen, in ieder geval voordat de nieuwe planten beginnen te groeien. Rottende planten maken het water ongezond en geven een aparte geurvorming die je wilt vermijden. Als planten te groot geworden zijn, kun je deze verpotten. Hoe meer planten je hebt hoe meer voedingstoffen uit het water opgenomen zullen worden.. Dit voorkomt overtollige algengroei. Ook is het handig om de systemen zoals pompen, verlichting of voerautomaten eens in de zoveel tijd te controleren. Hiermee kan je (verstoppings)problemen vroegtijdig voorkomen, wat een hoop gedoe zal schelen.

De inrichting van de vijver:

Voor een eend is de leefomgeving van doorslaggevend belang. Het totaalplaatje waar dit aan kan voldoen, bepaalt hoe gelukkig de eend zich daar zal voelen. Als houder van eenden is dit natuurlijk waar je naar streeft. Eenden die goed worden verzorgd en onderhouden, zien er altijd het best uit.

Toegang tot het water

Eenden lopen het risico om oververmoeid te raken als ze te lang in het water verblijven. Het is dan ook belangrijk dat ze gemakkelijk in en uit het water kunnen klimmen om op de kant te komen. Zorg er daarom voor dat het waterniveau hoog staat en dat de kanten bedekt zijn met voldoende begroeiing waaraan ze zich kunnen optrekken als dit nodig is. Op plekken waar het lastiger voor de eenden is om op de kant te komen, kun je een loopplank plaatsen. Deze bevestig je aan de kant en loopt uit in het water. Op die manier kunnen de eenden alsnog hun weg naar de kant vinden. Als er een mogelijk is, is het zeker de moeite waard om een strandje voor de eenden te creëren.

Beplanting & beschutting

Door het plaatsen van planten, struiken en bomen rondom de vijver voelen de eenden zich veilig. Onder de planten kunnen zij schuilen voor slecht of warm weer of zich verstoppen voor roofdieren en belagers. Doordat zij zich veilig voelen, zullen ze eerder hun natuurlijke gedrag en mooie kleuren laten zien. Niet alle planten zijn even geschikt om te gebruiken bij de eendenvijver. Sommige plantensoorten zijn giftig voor eenden. Eenden eten alles op, waardoor struiken met bessen het beste vermeden kunnen worden. Planten als vingerhoedskruid, taxus en buxus of gouden regen zijn evenmin goede keuzes, want delen hiervan zijn giftig. Gras en inheemse gewassen daarentegen zijn wel aan te bevelen. Zet bovendien goed je moestuin af, want hier zullen ze ook graag in wroeten. Bedenk je dat sommige eendensoorten bepaalde behoeften hebben qua beplanting.

Broedplaatsen

Voor de voortplanting van eenden leggen ze eieren. In de natuur bouwen ze hier zelf een nest voor. Dit kan op de gekste plaatsen. Eenden zijn meesters in het verstoppen van hun nest. Ze zoeken een beschutte plaats (in de berm, een struik of ergens onder of in een boom) en zullen hier de eieren inleggen en uitbroeden. In je eigen eendenvijver kan het soms makkelijker zijn om op een vaste plaats een nest aan te bieden. Dit kan op verschillende manieren. Er zijn verschillende soorten broedkasten te bedenken, die kunnen dienen als ruimte waarin de moedereend haar eieren kan leggen. Zo zijn er hardhouten nestkastjes, kastjes van beton of riet, aardewerk kruiken, maar ook ouderwetse melkbussen kunnen dienst doen als broedkast. Vul deze met wat stro en de eend zal het graag verkiezen tot broedplek. Je kunt ook kiezen voor een eendenmand of eendenkorf . In een broedkast of eendenmand zijn de moedereend, de eieren en de jongen beter beschermd tegen roofdieren.

Afrastering

Om te voorkomen dat roofdieren en belagers bij de eenden kunnen komen, kunnen de eenden in een hok of ren worden gehouden. De afrastering kan het beste zo’n 180 tot 200 cm hoog zijn om roofdieren buiten te houden. Als je ervoor zorgt dat deze eveneens zo’n 30 cm de grond in gaat, voorkom je dat roofdieren zich er een weg onderdoor graven. Een handig tip is om een rand stoeptegels aan de buitenkant om de omheining heen te leggen. Vossen zullen dan niet eens een poging wagen. Om een aanval van bovenaf te voorkomen, kun je het vijvergebied zelfs overdekken. Ook kun je voor een overkapping kiezen om de eenden in vijver te houden. Zo kun je de eenden toch houden zonder deze te hoeven lee- of kortwieken. Voor het overkappen kun je netten gebruiken met een kleine maaswijdte, span dit strak zodat vogels van binnen, maar ook van buitenaf, er niet verstrikt in kunnen raken. Plaats het net door middel van palen en ankers zo’n 2 meter boven de vijver. Op die manier zijn de eenden goed afgeschermd.